تفسیر نتایج آزمایش های تشخیصی ویروس کرونای جدید

همه گیری بیماری ویروس کرونا 2019 (کووید 19) همچنان بر بخش های عمده ای از جهان تأثیرگذار است. آگاهی از تست های تشخیصی سندروم شدید تنفسی حاد کروناویروس 2 (SARS-CoV-2) همچنان در حال تحول است و درک روشنی از ماهیت آزمایش ها و تفسیر یافته های آنها مهم است. این مقاله چگونگی تفسیر 3 نوع آزمایش تشخیصی است که معمولاً برای عفونت های SARS-CoV-2 استفاده می شوند : واکنش زنجیره ای پلیمراز رونوشت بردار معکوس (RT-PCR) و سنجش جذب ایمنی IgM و IgG متصل به آنزیم (الایزا) که به عنوان تست آنتی بادی کرونا نیز شناخته می شود و آزمایش های غربالگری اولیه بیماری کرونا ویروس جدید.

 

آزمایش های غربالگری اولیه کرونا (کووید 19)

بر اساس یافته هایی که محققین در چند ماه اخیر و پس از انتشار ویروس کرونای جدید به دست آورده اند برخی آنالیت ها، پروتئین ها و سلولهای خونی تغییراتی را نشان می دهند که بر اساس آنها می توان به وجود عفونت در بدن برخی افراد شک کرد. البته این آزمایش ها جنبه غربالگری داشته و به هیچ عنوان ملاکی برای تشخیص قطعی بیماری نیستند. این آزمایشها شامل شمارش سلولهای خونی (CBC)، سرعت رسوب گذاری اریتروسیت (ESR)، پروتئین واکنش دهنده CRP) C)، کراتین فسفو کیناز (CPK) و لاکتات دهیدروژناز می باشد که در ادامه به نقش تک تک آنها و نحوه تغییرات آنها در بیماری کرونا اشاره می کنیم. همچنین تمامی این آزمایشات در صفحات اختصاصی خود به تفصیل شرح داده شده اند که می توانید با کلیک بر روی نام هر کدام به صفحه اختصاصی آنها بروید.

آزمایش CBC کرونا

آزمایش شمارس سلولهای خونی یکی از پر کاربردترین آزمایش های بالینی ساده و ابتدایی است که در اکثر بیماری ها مورد استفاده قرار می گیرد. خون مجموعه ای بسیار پیچیده از چندین نوع سلول مختلف است که به طور کلی به گلبول قرمز، گلبول سفید و پلاکت ها تقسیم بندی می شوند. در بیماری کوید-19 تعداد گلوبول های سفید خونی تا حدی کاهش نشان می دهد. البته همیشه این کاهش به صورت محسوس اتفاق نمی افتد و ممکن است حتی در محدوده نرمال نیز اتفاق بیافتد. همچنین گلوبول های سفید خود به انواع بسیار متفاوتی تقسیم می شوند که یکی از این انواع لنفوسیت (Lymphocyte) نام دارد و در بیماری کوید-19 ممکن است مقدار این سلولها تا 20% و یا کمتر کاهش پیدا کند.

آزمایش ESR

معمولا به دلیل وقوع واکنش های حاد التهابی در بدن افراد مبتلا به ویروس، مقدار ESR افزایش پیدا میکند. حتما توجه نمایید که افزایش مقدار ESR لزوما به معنای ابتلا به کووید نیست!

آزمایش CRP

پروتئین واکنش دهنده C یکی از اجزای بسیار مهم سیستم بروز التهاب در بدن می باشد و بسیار به عوامل التهابی حساس می باشد به نحوی که حتی وجود یک جراحت بسیار ساده، خونریزی لثه، جراحی و یا حتی یک آسیب و ترومای عضلانی هم می تواند مقدار آن را در بدن افزایش دهد. بنابر این منفی بودن مقدار CRP می تواند به عنوان یک فاکتور قابل اعتماد مبنی بر عدم ابتلای افراد در نظر گرفته شود ولی مثبت بودن این آزمایش به هیچ عنوان قطعا مساوی با ابتلا به کووید-19 نمی باشد.

آزمایش CPK

کراتین فسفوکیناز یکی از آنزیم های بسیار مهم در بدن می باشد و در مواری که آسیب های عضلانی و یا التهاب در بدن وجود داشته باشد مقدار آن در خون افزایش می یابد. محققین یافته اند که در بیماری کووید-19 مقدار CPK افزایش مختصری نشان می دهد و این افزایش در کنار سایر علائم و نتایج سایر آزمایش ها می تواند به پزشک در شناسایی افراد بیمار کمک کند.

آزمایش LDH

لاکتات دهیدروژناز نیز یکی از آنزیم های بسیار مهم دیگر در بدن می باشد که در برخی حالات از جمله بیماری کرونا افزایش مختصری نشان می دهد.

 

بسیار مهم:

توجه فرمایید که تفسیر نتایج آزمایش های غربالگری و سایر آزمایش ها نیاز به دانش پزشکی داشته و حتما نتایج آزمایش ها باید در کنار علائم بالینی افراد و پس از معاینه توسط پزشک و با تکیه بر شرح حالی که از بیمار گرفته می شود تفسیر شوند. اطلاعات این صفحه صرفا برای آگاهی شما عزیزان و کاستن از میزان نگرانی های شما نوشته شده است و خواهشمندیم به هیچ عنوان خود درمانی یا تجویز دارو برای خود و نزدیکانتان انجام ندهید و در صورت نیاز حتما با پزشک خودتان برای تفسیر دقیق نتایج آزمایش ها مشورت کنید.

گرفتن اطلاعات ناقص و تصمیم گیری بر اساس آنها برای بسیاری از افراد ممکن است خطرات جبران ناپذیری به همراه داشته باشد. تجربیات چند ماه گذشته ما نشان می دهد که حجم انبوهی از افرادی که نگران سلامتی خود و خانواده شان هستند از طریق مجاری الکترونیک و فضای مجازی درخواست تفسیر آزمایش را دارند و به همین دلیل از این طریق به اطلاع کلیه عزیزان می رساند که تفسیر نتایج آزمایش از راه دور امکان پذیر نمی باشد و حتما باید برای تفسیر از پزشک معالج خودتان کمک بگیرید.

 

تشخیص RNA ویروسی از طریق RT-PCR

تاکنون رایج ترین و قابل اطمینان ترین آزمایش برای تشخیص کرونا (کووید 19)  آزمایش RT-PCR بوده است که با استفاده از سواب های بینی-حلق و سایر نمونه های دستگاه تنفسی فوقانی از جمله سواب گلو یا اخیراً بزاق انجام می شود. انواع مختلفی از ژنهای RNA موجود در ویروس در روش های تشخیصی مختلف هدف قرار می گیرند که بیشترین آزمایشات یک یا تعداد بیشتری از ژن های پوشش ویروس (env) ، نوکلئوکپسید (N) ، تاج ویروس S) ، RNA پلیمراز وابسته به RNA) و ژن های ORF1 را هدف قرار می دهند.

در بیشتر افراد مبتلا به عفونت ویروس کرونا که دارای علائم می باشند ، RNA ویروسی در سواب نازوفارنکس یا بینی-حلق با توجه به آستانه چرخه (Ct) از روز اول شروع علائم قابل تشخیص است و در هفته اول شروع علائم اوج می گیرد. Ct تعداد چرخه های همانندسازی مورد نیاز برای تولید یک سیگنال فلورسنت ، با مقادیر کمتر Ct و بار RNA ویروسی بیشتر است. مقدار Ct کمتر از 40 از نظر بالینی به عنوان PCR مثبت گزارش میشود. این نتیجه مثبت تا هفته سوم شروع به کاهش می کند و متعاقباً غیر قابل تشخیص می شود. با این حال ، مقادیر Ct به دست آمده در بیماران مبتلا به نوع شدید کرونا بستری در بیمارستان پایین تر از مقادیر Ct در موارد خفیف است و مثبت بودن PCR ممکن است بیشتر از 3 هفته پس از شروع بیماری ادامه یابد ، با اینکه بیشتر موارد خفیف نتیجه منفی خواهند داشت . با این وجود ، یک نتیجه مثبت PCR تنها نشان دهنده شناسایی RNA  ویروسی می باشد و لزوماً نشان دهنده حضور ویروس زنده نیست.

توجه نمایید که آزمایش PCR می تواند منجر به ایجاد جواب های منفی و مثبت کاذب شود. به عبارت دیگر منفی کاذب زمانی است که فرد به ویروس آلوده شده ولی به دلیل اینکه نمونه برداری مناسبی انجام نشده و یا مقدار ویروس در بدن وی هنوز به حد زیادی نرسیده است نتیجه آزمایش منفی دریافت می کند. همچنین مثبت کاذب زمانی است که به دلیل آلوده شدن نمونه فرد با اشخاص دیگر در حین حمل و نقل نمونه ها سبب می شود تا فردی که بدن وی به ویروس آلوده نیست جواب مثبت بگیرد.

در مجموع لازم است تا کلیه جواب های مثبت در PCR جدی گرفته شود (حتی مثبت کاذب) و اقدامات درمانی و مراقبت های لازم برای فرد شروع شود. در مورد نتایج منفی باید توجه کنید که نتیجه منفی (اگر منفی کاذب نباشد) تا همان لحظه گرفتن جواب ارزش دارد و پس از آن اگر افراد فاصله گذاری اجتماعی را رعایت نکنند هر لحظه ممکن است که در معرض عفونت قرار بگیرند و به بیماری مبتلا شوند.

اگر جواب تست PCR شما منفی است ولی دارای علائمی همانند تنگی نفس، تب و سرفه هستید حتما به پزشک مراجعه کنید تا با انجام CT-SCAN وضعیت را مشخص نماید. توجه کنید که حساسیت و دقت CT-Scan در تشخیص درگیری ریه افراد در بیماری کووید-19 بسیار بیشتر از PCR می باشد.

در برخی موارد ، RNA  ویروسی حتی بعد از هفته ششم پس از اولین آزمایش مثبت توسط RT-PCR تشخیص داده می شود. چند مورد نیز پس از انجام دو آزمایش PCR منفی که به فاصله 24 ساعت انجام شدند ، مثبت گزارش شده اند. مشخص نیست که آیا این امر حاصل از خطای آزمایش ، عفونت مجدد یا فعالسازی مجدد عفونت می باشد. در یک مطالعه شامل 9 بیمار ، تلاش برای جداسازی ویروس در محیط کشت بعد از روز هشتم شروع بیماری موفقیت آمیز نبود ، که این امر با کاهش عفونت بعد از هفته اول ارتباط دارد. به همین دلیل است که “استراتژی مبتنی بر علائم” مراکز کنترل و پیشگیری از بیماریها (CDC) نشان می دهد که کارمندان بهداشت و درمان اگر حداقل 3 روز (72 ساعت) از زمان بهبودی گذشته باشد و تب بدون استفاده از داروهای کاهنده تب از بین رفته و علائم تنفسی (به عنوان مثال سرفه و تنگی نفس) بهبود یافته باشند و حداقل پس از گذشت 10 روز از ظهور علائم می توانند به کار خود برگردند.

جدول زمانی مثبت شدن PCR در نمونه های دیگری غیر از سواب بینی-حلق متفاوت است. مثبت شدن PCR در خلط آهسته تر کاهش می یابد و ممکن است بعد از اینکه سواب های بینی-حلق منفی شوند همچنان مثبت باقی بماند. در یک مطالعه ، مثبت بودن PCR مدفوع در 55 مورد از 96 (57%) بیمار آلوده به کرونا مشاهده شد و در مدفوع بیشتر از سواب بینی-حلق از روز 4 تا 11 مثبت باقی ماند ، اما با شدت بالینی بیماری مرتبط نبود. طبق ارزیابی های انجام شده پایداری PCR در خلط و مدفوع مشابه هم بود.

در مطالعه ای شامل 205 بیمار که عفونت کووید 19 در آنها تأیید شده بود ، مثبت بودن RT-PCR در نمونه های لاواژ برونکوآلوئولار (93٪) و پس از آن خلط (72٪) ، سواب بینی (63٪) و سواب حلق (32٪) بود. نتایج منفی کاذب عمدتاً به دلیل زمان نامناسب جمع آوری نمونه در رابطه با شروع بیماری و نقص روش نمونه گیری ، به ویژه سواب های نازوفارنکس رخ داده است. ویژگی اکثر آزمایش های RT-PCR  100 درصد است زیرا طراحی پرایمر مختص توالی ژنوم SARS-CoV-2 است. نتایج مثبت کاذب گهگاه ممکن است به دلیل خطاهای فنی و آلودگی معرف ایجاد شوند.